De Poolse begrippen: nocny marek em ranny ptaszek.

“Nocny marek” noemen wij inPoleniemand die laat naar bed gaat en 's nachts actief is, waarbij hij typische dagelijkse activiteiten uitvoert, zoals werken, studeren of lezen.

Marek is een Poolse voornaam voor jongens, maar in deze fraseologische uitdrukking gaat het niet over een man, maar over een geest, die een tijdelijke straf moet ondergaan voordat hij naar de hemel kan gaan. Daarom wordt het woord met een kleine letter geschreven.

Vandaar ook een uitdrukking in de Poolse taal “tłuc się jak marek po piekle” (letterlijk vertaald: dwalen (lopen stampen) als een spook in de hel), wat betekent: niet in staat zijn om zich op iets te concentreren of iets te doen, maar in plaats daarvan rondlopen, wandelen, dus ‘lawaai maken 's nachts, wanneer anderen slapen’.

Etymologisch heeft “marek” te maken met mara, marny en marzyć. Deze Poolse woorden hebben een gemeenschappelijke betekenis: ‘onwerkelijk, onrealistisch’: mara betekent ‘geest van een overleden persoon’ en ‘nachtmerrie, droomverschijning’, marek betekent ‘boetedoende ziel’ en marzyć betekent ‘dromen, zich voorstellen dat er iets bestaat wat in werkelijkheid niet bestaat’. Marny betekent ‘onbeduidend, zinloos’.

Het tegengestelde van nocny marek is in het Pools “ranny ptaszek” (vroege vogel). 

De termen “nocny marek” en “ranny ptaszek” horen we vaak in de context van het beschrijven van een bepaalde levensstijl.

Dankzij verschillende wetenschappelijke onderzoeken is men erin geslaagd te ontdekken dat de verschillen tussen ochtend- en avondmensen te maken hebben met de verschillen in chronotypes. Een chronotype is je natuurlijke aanleg voor slaap en waakpatronen, bepaald door je interne biologische klok. Invloed daarop hebben de interne lichaamstemperatuur en het melatoninegehalte in lichaamsvloeistoffen. 

Dit proberen om te draaien heeft weinig zin. Ons chronotype ligt namelijk voor een belangrijk deel genetisch vast.

Beide chronotypes hebben voor- en nadelen. Een voordeel van een vroege vogel zijn, is het feit dat de wereld nu eenmaal zo functioneert. We beginnen vroeg met werken, kinderen gaan 's ochtends vroeg naar school, en ook kantoren, banken en bedrijven waar we veel zaken regelen, zijn 's ochtends vroeg open. Door bij zonsopgang op te staan, worden mensen langer blootgesteld aan daglicht. 

Nocny marek voelt zich vanzelfsprekend beter in vrije beroep die hem vrijheid geeft om zelf te bepalen wanneer hij werkt, zoals bijvoorbeeld tolk-vertaler. 😊